خانه > زبانشناسی > صورت پهلوی و اوستایی برخی واژگان پارسی امروزین-سری ۱ حرف آ

صورت پهلوی و اوستایی برخی واژگان پارسی امروزین-سری ۱ حرف آ


این خلاصه یادداشت هایی است که از بررسی حرف «آ» که حدود ۷۰ صفحه از جلد ۱ کتاب برهان قاطع را به خود اختصاص داده بود، برداشته ام (توضیحات مربوط به حروف «ب» و «پ» در پستهای 8 و 12 وبلاگ اضافه شده است). برخی نکات که برای من جالب بود:

۱- حرف «ک» در پایان برخی واژه ها مثل آرزوک و آشکاراک حذف شده یا در بعضی واژگان دیگر مثل اروارک (آرواره)، آشیانک (آشیانه)، آفریتک (آفریده)، آلالک (آلاله) به مرور زمان به «ه» تبدیل شده.

۲- در مواردی «ت» تبدیل به «د» شده مثل آزات (آزاد)، آزارتن (آزردن)، آفریتن (آفریدن)، که از تبدیلهای شناخته شده در تحول زبانهاست.

۳- اسامی مصدر که با «ش» پایان می یابند، در گذشته (پهلوی) به صورت «شن» بوده. مثل:آمرزشن، آموژشن، آزمایشن. (برداشت شخصی: شبیه tion در انگلیسی است.)

۴- «آ» در بسیاری از موارد پیشوند است و در برخی موارد این پیشوند آ برای منفی سازی به کار می رود. مثل: آزرمیدخت= آ + زریما (فرتوت و شکسته) یعنی کسی که شکسته نخواهد شد. یا  آوردن= آ + وردن(که همان بردن است) یعنی مخالف بردن. (برداشت شخصی: شبیه این مطلب در انگلیسی هم هست مثل:synchronous و  asynchronous یا symmetric و asymmetric)

۵- ساختار کلمات آبستن، آذربایجان، آرشام و آزمایش هم برای من جالب بود و همچنین کلمه آستر که اصلا حدس نمیزدم یک واژه پهلوی باشد.

علائم اختصاری: پهلوی=Ph ، اوستایی=Av ، پارسی باستان=O.P. ، سانسکریت= S
همچنین آ=aa ، خ=x ، ژ=zh

واژگان

آبان=جمع آپ (فرشته نگهبان آب)  Av=aap, O.P.=aapi, Ph=aap

آبستن=پیشوند آ + پس (پسر،فرزند) + تن  Ph=aapestan

آتش   Av=aatarsh, aatar, Ph=aatarsh, aatur 

آهختن   Ph=aahixtan

آذر   Av=aatar, aatere, O.P.=aatr, aathr,  Ph=aatur

آذر باد   Av=aaterepaata

آذربایجان  آتورپادگان=آتور (آتش)+پات،پای (پاییدن، نگهداری)+گان (پسوند مکان)  Av=aaturpaata, Ph=aaturpaat

آذین = پیشوند vaina + adhi  (نگاه، نظر),  Ph=adhveenak

آرام = پیشوند آ + مصدر اوستایی  رام (استراحت کردن)

آرزو   Ph=aarzook

آرشام :  آرشا=خرس + آما=زور،نیرو , به معنی دارای نیروی خرس

آرواره   Av=hanuharena, Ph=ervaarak

آزاد   Av=aazata, Ph= aazaat

آزادی   Ph=aazaatih

آزادگی    Ph=aazaatakih

آزاردن   Ph=aazaritan

آزرمیدخت   آ (نفی) +زریما (فرتوت،شکسته)

آزمایش aizi پیشوند +maa=اندازه گرفتن—- Av=aaizamaa, Ph=aazmaayishn

آزوری   Ph=aazvarih

آژی   Av=azhi, S=ahi یعنی مار

آس   S=asan, Av=asan, asman

آستر   Ph=aastar  به معنی باطن هر چیز

آسمان   Ph=asman

آش   S=as

آشامیدن = پیشوند آ + مصدر اوستایی shaamaa (نوشیدنی)

آشنا پیشوند آ + مصدر پهلوی

آشتی   Ph=aashtih

آشفتن = پیشوند آ + مصدر xshaob (مضطرب شدن)

آشکارا   Ph=aashkaaraak

آشیانه   Ph=aashaanak

آفتاب = آف (روشنی) + تاب (تابیدن) Ph=aftaap

آفریدن   Ph=aafritan 

آفریده   Ph=aafritak

آلاله   Ph=aalaalak

آلو   Ph=aalu

آلودن   Ph=aalutan

آمار   Ph=aamaar

آمارگر   Ph=aamaargar 

آمدن   Ph=aamatan

آمرزش   Ph=aamurzishn

آموختن   Ph=aamooxtan

آموزگار   Ph=aamoozhakaar

آموزش   Ph=aamoozhishn

آمیخته   Ph=aamextak

آن   Ph=aan (دیگر)

آواز   ریشه اوستایی vak یا vac به معنی گفتن. ریشه سانسکریت vavaaca. همریشه با vaaj, vaajak پهلوی–    اوستایی vac — سانسکریت vaac— لاتین vox—فرانسوی voix— انگلیسی voice

آوردن = پیشوند آ (نفی) + بردن   Ph=aawaritan

Advertisements
دسته‌ها:زبانشناسی
  1. ژانویه 29, 2009 در 6:37 ق.ظ.

    با سلام

    نوشته اید که پس به معنای فرزند است به آگاهی شما می رسانم که در زبان یا لهجه بهبهانی -پس- به معنای پسر است ونیز – دت- به ضمه -د- به معنای دختر

    گمان می کنم اگر کسی در مورد زبان رایج در بهبهان تحقیق کند واژه ها ی اوستائی و پهلوی بسیاری خواهد یافت
    در مورد زبان لری هم باید بگویم که بسیاری از واژه ها پهلوی و اوستائی است به عنوان نمونه واژه اوستایی – رود – که به معنای فرزند استفاده می شود و نیز واژه پهلوی – پرندوش – به معنای پریشب. والبته صدها کلمه دیگر که اگر مجالی بود برای شما خواهم نوشت

    سپاس

    برهان آصف

  2. ماهرو
    ژانویه 29, 2009 در 10:30 ق.ظ.

    بالاخره یک وبلاگ به دردخور دیدیم تو این دنیای وانفسای وبلاگ نویسی فارسی و به هصوص دراین حجم گسترده مطالب سیاسی

  3. مینو
    ژانویه 29, 2009 در 10:31 ق.ظ.

    به آقای برهان آصف توصیه می کنم خودشان آستینن بالا بزنند واینکاری که گفتند را انجام بدهند.

  4. ژانویه 29, 2009 در 11:09 ق.ظ.

    جالب بود

  5. راییکا
    ژانویه 29, 2009 در 8:04 ب.ظ.

    ممنون برهان جان از توضیحت. درست است در برخی جاها واژگان پارسی بیشتر حفظ شده مثل خوانسار و بهبهان و سنگسر … و چه بسا بشه از آنها برای واژه سازی استفاده کرد.

  6. راییکا
    ژانویه 29, 2009 در 8:04 ب.ظ.

    ممنون ماهرو جان. لطف شماست.

  7. راییکا
    ژانویه 29, 2009 در 8:05 ب.ظ.

    مینو جان، البته من در مورد برهان و رشته شون اطلاعی ندارم ولی این کار، کار بسیار تخصصی است. من خودم هم این چیزها از رشته تخصصیم بسیار دور است و فقط چیزهایی رو می خونم و در اینجا میذارم به همین دلیل هم هر جا برداشتی میکنم اون رو با آبی می نویسم که هر کس می خوند بدونه که این صرفا نتیجه ایست که من گرفته ام.

  8. راییکا
    ژانویه 29, 2009 در 8:06 ب.ظ.

    پرویز جان خوشحالم که براتون جالب بوده مطلب.

  9. راییکا
    ژانویه 29, 2009 در 8:13 ب.ظ.

    برهان جان خیلی این دو تا واژه ای (رود و پرندوش – چقدر هم ترکیب زیبایی است دومی اش) که گفتی جالب است و من مشتاقم باز اگر هر زمان فزصتی داشتی بنویسی بقیه شون رو هم.

  10. ژانویه 29, 2009 در 10:33 ب.ظ.

    سلام دوستان

    پیشنهاد میکنم این بحث را ادامه دهیم فراموش نکنیم که زبان را مردم عادی می سازند ونه متخصصین. خوب است هر کس که در حوزه زبانهای ایرانی واژگان زیبایی را می شناسد به فر هنگستان پیشنهاد بدهد تا انها از فرط فقر واژه دست به ساخت واژههای نامانوس نزنند.

    در مورد واژه پرندوش که خوشتان آمده باید بگویم که :
    دوش= دیشب
    پرندوش= پریشب
    دیگ= دیروز
    پریگ= پریروز

    و هزاران واژه زیبای دیگر که یادگار به جا مانده از پدران ما هستند ولی شوربختانه همه آنها رو به فراموشی دارند.
    در پایان آدرس وبلاگ من این است:

    http://borhanasefjah.blogfa.com/
    کرم نما و فرود آ که خانه خانه توست

    سپاس
    برهان آصف

  11. ژانویه 30, 2009 در 8:57 ق.ظ.

    از تارنگار من: parsi-l.persianblog.ir بازدید کنید.
    در زمینه‌ی پالایش زبان پارسی‌ست.

    واپسین نوشتار: «وندهای زبان انگلیسی»

  12. ژانویه 30, 2009 در 12:10 ب.ظ.

    با سلام
    چقدر راحت واژه های پهلوی و اوستایی و فارسی امروزی را به هم ربط دادید!
    – آیا میدانید این فرضیه ها از کی و توسط چه کسانی وارد فرهنگ کشورمان شده؟
    – آیا میدانید هدف از این اقدامات چیست؟

    • foko
      سپتامبر 19, 2011 در 11:04 ق.ظ.

      همین سوال را از خودت بپرس که چرا پانترکها و تجزیه طلبان می خواهند ایرانیان را بی ریشه و بی تاریخ نشان بدهند !! چرا تمام هدفشان این است که زبان و تاریخ و تمامیت ارضی را با دروغهای خود جعلی نشان دهند !!!! چرا می خواهند پیوستگی ایرانیان در زبان و تاریخ را از بین ببرند ! اگر حساسیت به ایرانی بودن خودت نداری کسی کاری برایت نمی تواند بکند اگر هم این مطالب را نفهمیدی و با دروغهای مثل لهجه 33 و یا تاریخ پورپیرار و اوبالی خوشی که تعصب نژادی و قومی عقل تو را مسدود کرده.. کسی که خوابیده میشه بیدارش کرد اما کسی که خودش را به خواب زده نه.

  13. ژانویه 30, 2009 در 3:31 ب.ظ.

    بابک جان گل گفتی اگه نمی فهمند بفهمند که 50 درصد واژه هایی که به نام جعلی پهلوی(پالانی) به خرد خودشان می دهند واژه گان اصیل تورکی است.

    جاعلان تاریخ

    • پسر ایرانی
      سپتامبر 19, 2011 در 10:48 ق.ظ.

      وای خدا چه جوکی هستید شماها!! به ویکیپدیای انگلیسی مراجعه کن و قدیمی ترین متن کشف شده از زبان ترکی (تازه آن ترکی نصفه و نیمه ی شما هم نیست مربوط به مغولستان هست!) مربوط به قرن هشتم میلادی هست!! حالا شما داری می گی که 50% واژگان پهلوی از ریشه ی «اصیل تورکی» (لابد ترکی استانبولی!!!) آمدند؟!!

      جاعل تاریخ!!!!!! من نمی دونم بخندم به امثال تو یا بزنم توی سر خودم که انقدر بدبخت شدم که امثال تو راجع به زبان مادری من زبان فارسی نظریه می دهید!!؟!؟!!

      http://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_language#History

    • foko
      سپتامبر 19, 2011 در 11:11 ق.ظ.

      زبان ترکی که اصلا زبان فرازمینی است..!!!! میگن یا با کامپیوتر نوشتن یا موجودات فضایی خلق کردن آره؟؟ تازه جدیدا کشف شده زبان های ایتالیایی .المانی .انگلیسی .فرانسوی .اسپانیایی ..یا شاید هم چینی و اسکیمویی حدود 40 تا 75 درصد از واژگان اصیل ترکی وام گرفته اند!!!!! خلاصه عجیبأ غریبا !!!!!!

  14. راییکا
    ژانویه 30, 2009 در 7:13 ب.ظ.

    بابک جان اینها رو بنده ربط ندادم! اگر هم تمایل دارید بحث کنید ارجاعتون میدم به مطالبی که در دانشکده زبانشناسی دانشگاه هاروارد در زمینه پارسی باستان و اوستایی تدریس میشه. اگر هم شما فکر میکنید اینها همه توطئه است، شرمنده ام. برای کسی که چشمش رو به روی حقایق بسته و دوست داره دنیا رو با تئوریهای ساخت خودش و نه به شیوه علمی نگاه کند من کاری نمیتونم بکنم. ولی اگر بحث علمی دارید و اگر رفتید و مطالب این سه لینک رو که براتون گذاشتم مطالعه کردید، در حد توان و سوادم می تونم باهاتون بحث کنم.

    http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldPersian/index.html
    http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldAvestan/index.html
    http://www.fas.harvard.edu/~iranian/Avesta/index.html

  15. راییکا
    ژانویه 30, 2009 در 7:16 ب.ظ.

    برهان جان و حامد گرامی، در اولین فرصت به تارنگارتون سر میزنم.

  16. راییکا
    ژانویه 30, 2009 در 8:23 ب.ظ.

    این رو هم تصحیح میکنم: پیوند هایی که در پاسخ به بابک دادم از «دپارتمان تمدنها و زبانهای خاور نزدیک» دانشگاه هاروارد بود. بنده عرض کرده بودم زبانشناسی.

  17. راییکا
    ژانویه 31, 2009 در 12:24 ق.ظ.

    من فقط دوست دارم اینجا نظر شخصی ام را در مورد بعضی چیزها توضیح بدهم.
    ۱- من به دنبال ایجاد تصویری خیالین از گذشته ایران نیستم.
    ۲- دوست دارم تاریخ کشورم رو بخونم، افتخارانش رو بشناسم و از اشتباهات گذشته اش درس بگیرم.
    ۳- به حق آموزش به زبان مادری برای قومیت های مختلف میهنم اعتقاد دارم.
    ۴- شخصا دوست دارم با زبانهای کردی، ترکی و عربی آشنایی داشته باشم.
    ۵- تمام تلاشم بر این است که مستند و با نگاه علمی حرف بزنم.

    اگر هم کسی در یک چارچوب منطقی و علمی بحث نکند, بحث کردن باش رو کاری بیهوده میدانم و ازش سر باز میزنم.

  18. فوریه 1, 2009 در 10:20 ب.ظ.

    درود
    به وبلاگ گروه تاریخ پژوهان چهارباغ هم سری بزنید.
    ممنون

  19. راییکا
    فوریه 1, 2009 در 11:23 ب.ظ.

    ممنون باران جان از شناساندن وبلاگ گروه تاریخ پژوهان چهارباغ, رفتم و در نگاه نخست که به نظرم بسیار جالب آمد مطالبش. کاش آدم خاطر آرامی داشت و می تونست برای مطالبی که دوست دارد زمان بگذارد. گاهی فکر میکنم «پریشان خاطران رفتند در خاک–مرا از خاک ایشان آفریدند» را من باید بگم.

  20. مه 1, 2009 در 2:14 ق.ظ.

    درود

    بسیار نیکو

    کمی روشنی به تاریکی های منطقه زبان شناسی افروخت.

    پیروز باشید


  21. آرمان
    نوامبر 15, 2009 در 11:04 ق.ظ.

    ممنون برای نوشته های مفیدتون. می تونم پیشنهاد بدم که کلمات رو به شکل فایل پی . دی . اف هم در دسترس قرار بدین ؟ ممنون !

  22. نیما
    دسامبر 3, 2009 در 9:47 ق.ظ.

    سلام دوستان
    بسیاری از این واژه های کهن هنوز هم در زبان امروزی بلوچی رایج میباشد به عنوان مثال:
    دیشب:دوشی
    پریشب:پرند دوشی
    ابستن:اپس APOS
    زن:جن JAN
    رفت:شد ُSHOD
    و اوقات نمازهای پنجگانه نیز در بلوچی به ترتیب 1 صبح در خاطرم نیست ولی 2ظهر:چاشت
    3عصر:دیگر 4مغرب:شام 5عشا:خفتن
    وبسیاری کلمات دیگر بلوچی که نمیدانم ایا در زبان پهلوی بوده است یا خیر.لطفا اگر کسی در این زمینه صاحبنظر است یاریم دهد تا به اطلاعات عمیقتری در زمینه اشتراکات زبان بلوچی با زبان کهن ایران دست یابم

  23. وحید
    دسامبر 3, 2009 در 12:16 ب.ظ.

    لطفا از واژههای پهلوی بیشتر مطلب بزنید

  24. دهقان
    مارس 23, 2010 در 11:55 ق.ظ.

    با سلام «ونته» نام یک روستای هخامنشی است که از طریق ترجمه کتیبه های مکشوفه در تخت جمشید به دست آمده است به نظر شما معنی»ونته»چه می تواند باشد؟با عرض تشکر دهقان

  25. دهقان
    آوریل 22, 2010 در 5:38 ب.ظ.

    معادل وازه (روشن) در پارسی باستان چه بوده است؟ در صورت امکان توضیح بدهید.متشکرم دهقان از فیروزآباد فارس

    • raeeka
      آوریل 22, 2010 در 10:15 ب.ظ.

      اگر اشتباه نکنم یک ربطی به «باما» و «بام» داره که بامداد هم از همون ریشه ساخته شده. در این Iranica in the Achaemenid period هم Baama به معنای light و lustre اومده.

  26. دهقان
    آوریل 22, 2010 در 5:45 ب.ظ.

    معادل واژه( سرزمین )و(خاک)در فارسی باستان چه بوده است؟البته من از دست اندر کاران معذرت می خواهم چرا که به جای دادن نظر سوالاتی را پرسیده ام،ممنون می شوم پاسخ داده شود.دهقان از فیروزآباد فارس2/2/1389

  27. پارسی
    سپتامبر 19, 2011 در 10:48 ق.ظ.

    روشن در پارسی کهن = روچین – سرزمین = ویجه و یا بیجه و البته به میهن و سرزمین – کشت ور هم گفته می شده
    زبان بلوچی و خراسانی و لری واژگان سانسکریت و پهلوی بسیار زیادی دارند به همین دلیل فرضیه قوی مطرح شده که سانسکریت یک زبان ایرانی و متعلق به تمدنهای نابود شده ایران مانند جیرفت و شهر سوخته بوده است.
    http://www.hamshahrionline.ir/news-8213.aspx

  28. james
    اکتبر 2, 2011 در 5:01 ق.ظ.

    «گمان می کنم اگر کسی در مورد زبان رایج در بهبهان تحقیق کند واژه ها ی اوستائی و پهلوی بسیاری خواهد یافت»

    اولین بر که شنیدم یک بهبهانی‌ «بلد نیستم» را گفت نبلدم، از خوشحالی تا عرش رفتم!

    ما با به کار بردن افعال مرکب زبان را سخت و کاربرد آنرا محدود می‌کنیم.

  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: