خانه > زبانشناسی > صورت پهلوی و اوستایی برخی واژگان پارسی امروزین-سری ۳ حرف پ

صورت پهلوی و اوستایی برخی واژگان پارسی امروزین-سری ۳ حرف پ

این خلاصه یادداشت هایی است که از بررسی حرف «پ» که حدود ۱۰۰ صفحه از جلد ۱ کتاب برهان قاطع را به خود اختصاص داده بود، برداشته ام. برخی نکات که برای من جالب بود:
۱- واژه «پشیز» که الان به کار میبریم و مثلا میگوییم -پشیزی ارزش ندارد- خردترین  سکه عهد ساسانی بوده.
۲- واژه «پا» در گذشته به صورت paad بوده که به نظر من شباهت زیادی با foot در انگلیسی دارد. چون تبدیل «پ» و «ف» و همچنین تبدیل «د» و «ت» ازتبدیلهای شناخته شده در تحول زبانهاست.
۳-پیشوند «پاد» که در گذشته به صورت paiti و به معنای «ضد» با آنچه «در مقابل  انجام می شود» است، در بسیاری از واژگان دیده می شود. نمونه اش را در «پالودن (ضد آلودن) – پتیاره (برضد رفتارکننده) – پاسخ (پاد+سخن) – پاداش (پاد+دهش) …» می بینیم.
۴- در پارسی باستان panti , pathi به معنای راه بوده که به نظرم شباهت زیادی به   path در انگلیسی دارد. (این را در توضیحات واژه «پند» دیدم که البته نفهمیدم چه ربطی به پند داشت. شاید پند یعنی راه را نشان دادن.)
۵- در بررسی حرف «پ» به نظرم آمد که تعداد بسیار زیادی از واژه ها به هندی باستان و سانسکریت شباهت دارند.
علائم اختصاری: پهلوی=Ph ، اوستایی=Av ، پارسی باستان=O.P. ، هندی باستان=O.H ، سانسکریت= S
همچنین آ=aa ، خ=x و چ=c
واژگان
پا   O.P. paad, Av. paadha, O.H. paada, Ph. paad
پاد (نگهبان پاسبان)     O.P.paata (حامی), O.H. paatar, Av. paatar
پاداش   Ph. paad dahishn
پادشاه      (مقتدر) O.P. patixshaayathiya, Ph. paataxshaa= pati  + xshayamna
پاده  (گله خر و گاو) (حمایت شده-محفوظ)  O.P., Av., S. paata
پار  S. parut, O.P. paruva, Av. paurva
پارس O.P. paarsa
پاره   Av. paara, O.H. paara (), Ph. paarak
پاس    O.P. paaca, Av. pathra, Ph. paas
پاسبان   Ph. paaspaan
پاسخ   Av. paitisahva= (paiti + sanh), Ph. pasux
پاک   Ph. paak, O.H. paavaka
پاشنه   Av. paashna, O.H. paarshni, Ph. paashnak
پالودن   Ph. palutan = paiti + aludan
پالوده   Ph. palutak
پالیز   Av. pairidaeza
پایه   Ph. paadak
پاییز   Ph. paateezh, O.P. patidaiza, Av. paitidaeza
پتیاره   Av. paityaara = paiti  + ar = Ph. patyaarak   -که paiti به معنی ضد و مصدر اوستایی ar به معنی رفتار کردن یا رفتن است. در کل یعنی – به ضد رونده- با -بر خلاف رفتار کننده-.
پختن   Ph. puxtan, Av. pac, S. pac
پدرام   paiti + raaman
پدر   O.P. pitar, Av. pitar, O.H. pitar, Ph. pit, pitar
پدرود   pa+ drut
پدید   Av. upaditi, Ph. padit
پذیرفتن   patgriftan= pati + grab ()
پذیره   O.P. pati + ara, Ph. patirak
پر   Av. parena, O.H. parna, Ph. par
پراگندن   Ph. pargantan
پرداختن   Ph. pardaaxtan =para +tac (Av.)
پرستو  Ph. parastuk
پرستیدن  Ph. parastitan
پرسیدن   Av.peresa (fras), O.H. prac, Ph. rpusitan
پرند   Ph. parand
پروار   Av. pairivarana
پرواز   Av. pairi (para +vaz)
پروردن   Ph. parvartan
پرویز   Ph. aparveej
پروین   paoiryaeini
پره   Ph. parrak
پرهیختن   O.P. pati -raik, Ph. parextan
پری   Av. pairika, Ph. parik
پری (پریروز)   Av. paroayare, Ph. paritan
پریدن   Ph. paritan
پزشکی   Ph. bijashkih
پژمان   O.H. pratitman, Ph. pashimaan (patish + maama)
پژمردن   O.P. patisb + mar
پژوهیده   O
.H. prati +veed , Av. paitish +vaed, Ph. patv(i)hitan
پس (پسر)   Ph. pus
پس   O.P. pasaa, pasaava, Av. pasca, O.H. pas, Ph. pasin
پست   O.H. upastish (تحت امر کسی قرار گرفتن)
پستان  O.H. stana, Av. fshtana, Ph. pistaan
پسر   O.H. pusra, O.P., Av. puthra, Ph.
پشت  O.H. prshti, Ph. pusht
پشماگند   Ph. pashmaakand
پشوتن   Av. peshoo + tanu
پشیز   Ph. pashiz     پشیز خردترین سکه در زمان ساسانیان بوده.
پشیمان   Ph. peshaamaan
پگاه   Av. upa+gaah
پل   Av. peratu, Ph. puhl, puhr
پلنگ   S. prdaaku
پلکان   parrkaan
پنج   S. panca, Av. pranca, Ph. panj
پنجاه   S. pancacat, Av. pancasata, Ph. panjah
پنجم   Ph. pancum
پند   Ph. pand, S. pathan, O.P. panti, pathi
پنداشتن   pa eo dashtan
پنهان   Ph. paanihan
پنیر   Ph. paanir
پورشسب  Ph. poorushasp =   پورش به معنی دورنگ و سیاه و سفید است. بنابراین پورشسب یعنی دارنده اسب سیاه و سفید.
پوره   از مصدر سانسکریت pur به معنای پر کردن . در سانسکریت اسم مفعول آن purna به معنی پرشده است.
پوست   Ph. poost, Av. pasta
پولاد   Ph. pulafat, puaft
پوسیدن  Ph. pustin
پهره   S. paatra, Av. pathra
پهنا   Ph. pahnaak
پیغام   Av. paitigaama, Ph. peetaam
پیچیدن   Ph. picitan
پیدا   S. pratyanc, O.P. patyaaka, Ph. paitaak
پیراستن   pati + raad, Ph. peeraayishn
پیراهن   Ph. peeraahan
پیروزی   Ph. peeroozh
پیشانی   Ph. peeshaanik
پیشکش   patish karsh ()
پیشه   Av. pishtra, Ph. peeshak
پیغاره(طعنه سرزنش )   Av. paiti + gar, O.H. prati +gar ()
پیکر   O.P. patikara, Ph. patkar
پیل   Ph. pil, … pila
پیمان   O.P. pati-maana, Ph. patmaan
پیمودن   Av. paiti +maa (), Ph. patmutan
پیوستن   Av. paiti+band, Ph. patwastan
پیوند   Ph. patwand

این خلاصه یادداشت هایی است که از بررسی حرف «پ» که حدود ۱۰۰ صفحه از جلد ۱ کتاب برهان قاطع را به خود اختصاص داده بود، برداشته ام. برخی نکات که برای من جالب بود:
۱- واژه «پشیز» که الان به کار میبریم و مثلا میگوییم -پشیزی ارزش ندارد- خردترین  سکه عهد ساسانی بوده.
۲- واژه «پا» در گذشته به صورت paad بوده که به نظر من شباهت زیادی با foot در انگلیسی دارد. چون تبدیل «پ» و «ف» و همچنین تبدیل «د» و «ت» ازتبدیلهای شناخته شده در تحول زبانهاست.
۳-پیشوند «پاد» که در گذشته به صورت paiti و به معنای «ضد» با آنچه «در مقابل  انجام می شود» است، در بسیاری از واژگان دیده می شود. نمونه اش را در «پالودن (ضد آلودن) – پتیاره (برضد رفتارکننده) – پاسخ (پاد+سخن) – پاداش (پاد+دهش) …» می بینیم.
۴- در پارسی باستان panti , pathi به معنای راه بوده که به نظرم شباهت زیادی به   path در انگلیسی دارد. (این را در توضیحات واژه «پند» دیدم که البته نفهمیدم چه ربطی به پند داشت. شاید پند یعنی راه را نشان دادن.)
۵- در بررسی حرف «پ» به نظرم آمد که تعداد بسیار زیادی از واژه ها به هندی باستان و سانسکریت شباهت دارند.
علائم اختصاری: پهلوی=Ph ، اوستایی=Av ، پارسی باستان=O.P. ، هندی باستان=O.H ، سانسکریت= S
همچنین آ=aa ، خ=x و چ=c
واژگان
پا   O.P. paad, Av. paadha, O.H. paada, Ph. paad
پاد (نگهبان پاسبان)     O.P.paata (حامی), O.H. paatar, Av. paatar
پاداش   Ph. paad dahishn
پادشاه      (مقتدر) O.P. patixshaayathiya, Ph. paataxshaa= pati  + xshayamna
پاده  (گله خر و گاو) (حمایت شده-محفوظ)  O.P., Av., S. paata
پار  S. parut, O.P. paruva, Av. paurva
پارس O.P. paarsa
پاره   Av. paara, O.H. paara (), Ph. paarak
پاس    O.P. paaca, Av. pathra, Ph. paas
پاسبان   Ph. paaspaan
پاسخ   Av. paitisahva= (paiti + sanh), Ph. pasux
پاک   Ph. paak, O.H. paavaka
پاشنه   Av. paashna, O.H. paarshni, Ph. paashnak
پالودن   Ph. palutan = paiti + aludan
پالوده   Ph. palutak
پالیز   Av. pairidaeza
پایه   Ph. paadak
پاییز   Ph. paateezh, O.P. patidaiza, Av. paitidaeza
پتیاره   Av. paityaara = paiti  + ar = Ph. patyaarak   -که paiti به معنی ضد و مصدر اوستایی ar به معنی رفتار کردن یا رفتن است. در کل یعنی – به ضد رونده- با -بر خلاف رفتار کننده-.
پختن   Ph. puxtan, Av. pac, S. pac
پدرام   paiti + raaman
پدر   O.P. pitar, Av. pitar, O.H. pitar, Ph. pit, pitar
پدرود   pa+ drut
پدید   Av. upaditi, Ph. padit
پذیرفتن   patgriftan= pati + grab ()
پذیره   O.P. pati + ara, Ph. patirak
پر   Av. parena, O.H. parna, Ph. par
پراگندن   Ph. pargantan
پرداختن   Ph. pardaaxtan =para +tac (Av.)
پرستو  Ph. parastuk
پرستیدن  Ph. parastitan
پرسیدن   Av.peresa (fras), O.H. prac, Ph. rpusitan
پرند   Ph. parand
پروار   Av. pairivarana
پرواز   Av. pairi (para +vaz)
پروردن   Ph. parvartan
پرویز   Ph. aparveej
پروین   paoiryaeini
پره   Ph. parrak
پرهیختن   O.P. pati -raik, Ph. parextan
پری   Av. pairika, Ph. parik
پری (پریروز)   Av. paroayare, Ph. paritan
پریدن   Ph. paritan
پزشکی   Ph. bijashkih
پژمان   O.H. pratitman, Ph. pashimaan (patish + maama)
پژمردن   O.P. patisb + mar
پژوهیده   O.H. prati +veed , Av. paitish +vaed, Ph. patv(i)hitan
پس (پسر)   Ph. pus
پس   O.P. pasaa, pasaava, Av. pasca, O.H. pas, Ph. pasin
پست   O.H. upastish (تحت امر کسی قرار گرفتن)
پستان  O.H. stana, Av. fshtana, Ph. pistaan
پسر   O.H. pusra, O.P., Av. puthra, Ph.
پشت  O.H. prshti, Ph. pusht
پشماگند   Ph. pashmaakand
پشوتن   Av. peshoo + tanu
پشیز   Ph. pashiz     پشیز خردترین سکه در زمان ساسانیان بوده.
پشیمان   Ph. peshaamaan
پگاه   Av. upa+gaah
پل   Av. peratu, Ph. puhl, puhr
پلنگ   S. prdaaku
پلکان   parrkaan
پنج   S. panca, Av. pranca, Ph. panj
پنجاه   S. pancacat, Av. pancasata, Ph. panjah
پنجم   Ph. pancum
پند   Ph. pand, S. pathan, O.P. panti, pathi
پنداشتن   pa eo dashtan
پنهان   Ph. paanihan
پنیر   Ph. paanir
پورشسب  Ph. poorushasp =   پورش به معنی دورنگ و سیاه و سفید است. بنابراین پورشسب یعنی دارنده اسب سیاه و سفید.
پوره   از مصدر سانسکریت pur به معنای پر کردن . در سانسکریت اسم مفعول آن purna به معنی پرشده است.
پوست   Ph. poost, Av. pasta
پولاد   Ph. pulafat, puaft
پوسیدن  Ph. pustin
پهره   S. paatra, Av. pathra
پهنا   Ph. pahnaak
پیغام   Av. paitigaama, Ph. peetaam
پیچیدن   Ph. picitan
پیدا   S. pratyanc, O.P. patyaaka, Ph. paitaak
پیراستن   pati + raad, Ph. peeraayishn
پیراهن   Ph. peeraahan
پیروزی   Ph. peeroozh
پیشانی   Ph. peeshaanik
پیشکش   patish karsh ()
پیشه   Av. pishtra, Ph. peeshak
پیغاره(طعنه سرزنش )   Av. paiti + gar, O.H. prati +gar ()
پیکر   O.P. patikara, Ph. patkar
پیل   Ph. pil, … pila
پیمان   O.P. pati-maana, Ph. patmaan
پیمودن   Av. paiti +maa (), Ph. patmutan
پیوستن   Av. paiti+band, Ph. patwastan
پیوند   Ph. patwand

Advertisements
دسته‌ها:زبانشناسی
  1. setodeh
    فوریه 11, 2009 در 11:50 ق.ظ.

    مرسی
    منتظریم برای تکمیل (اظهار نظر، چکیده)

  2. راییکا
    فوریه 11, 2009 در 4:42 ب.ظ.

    حالا مثلا تکمیلش کردم ستوده جان.

  3. setodeh
    فوریه 11, 2009 در 5:23 ب.ظ.

    مرسی، بهره بردیم

  4. فوریه 13, 2009 در 12:13 ق.ظ.

    زاییکا جان بابا شوخی کردم به خدا . من از این جسارتا نمی کنم. می مونم منتظر بالاترین و امیدوارم اولی رای رو هم بهش بدم

  5. ایرانی
    فوریه 13, 2009 در 8:48 ب.ظ.

    سلام دوست عزیز
    من فکر میکنم شما سخت در اشتباهید که زبانهای پهلوی و اوستایی و فارسی را به هم ربط داده و سعی نمودی آنها را یک زبان نشان دهی!
    حقیقت اینست که خیلی چیزها از 80 سال پیش درست و کتابت شده و به دروغ بر ما تحمیل شده است مثل همین زبانهای ضعیف.
    «پهلوی» زبان منطقۀ پارس باستان در جنوب ایران کنونی بوده است، «اوستایی» هم که خاستگاهش هنوز معلوم نیست اما یک احتمال وجود دارد که در محدودۀ هندوستان بوده که با دین موهوم زرتشت به منطقۀ ایران کنونی آمده است. «دری» هم زبانی است که بخشی از گفتار و نوشته های ما را تشکیل میدهد که توسط شاعران درباری از افغانستان و تاجیکستان وارد کشورمان شده و امروزه به اشتباه به آن زبان «فارسی!» میگویند.
    در واقع هیچیک از زبانهای فوق قابل درک برای دیگری نیست لکن با در هم آمیختن این سه، و زبانهای قدرتمندی چون: ترکی و عربی و… زبانی رابط و قابل محاوره و مکالمه شده است اما بدلیل اینکه این زبان (فارسی امروزی) هیچگونه قاعده ای برای ساختن فاعل، فعل، مفعول و … نیست بطوریکه در آکادمیهای زبانشناسی جهان، به هیچوجه بعنوان زبان شناخته نشده و نخواهدشد. لذا بحث دربارۀ آن هم چندان اهمیتی ندارد.

  6. سپیده
    مارس 7, 2009 در 2:40 ب.ظ.

    سلام
    خیلی کار خوب و جالبی کردی
    امکانش هست معادل واژه «تنها» را هم بنویسی؟؟
    ————————————————————–
    راییکا: سپیده جان علی الحساب صفحه 115 این کتاب (http://raeeka1.blogfa.com/post-20.aspx) توضیحات واژه 4.2.121 رو ببین. به نظرم در معنی armaishta نوشته lonely, secluded. به نظر میاد این ریشه اوستایی باشه. البته هنوز اطممینان ندارم. حتما واژه ای که به پارسی نوین (امروزین) نزدیکتر باشه هم داریم. حالا می گردم اگر چیزی یافتم همین جا برات می نویسم.

  7. راییکا
    مارس 13, 2009 در 6:23 ق.ظ.

    پاسخ به موارد مطرح شده توسط دوستمون ایرانی رو میتونید در اینجا ببینید:

    http://raeeka1.blogfa.com/post-14.aspx

    http://raeeka1.blogfa.com/post-15.aspx

  8. محمد
    مارس 15, 2009 در 7:57 ب.ظ.

    آفرین! خیلی تحقیق با ارزشیه. ادامه هم میدی؟
    ____________________________________
    راییکا: ممنون دوست گرامی. خودم دوست دارم اگر وقت و آرامشی داشته باشم به تدریج کلیه حروف رو در بیارم و در اینجا بذارم. فقط اشکال کار اینجاست که من در ایران نیستم کتاب رو در خانه ندارم و چون برهان جزو کتابهای مرجع است، نمی شه از کتابخانه بیرون آوردش. بنابراین در آوردنِ اطلاعاتِ هر حرف مستلزمِ این است که من بتونم چند ساعتِ پیاپی ِ خالی داشته باشم. ولی تلاش خودم رو می کنم.

  9. رضا
    آوریل 11, 2009 در 2:05 ق.ظ.

    براي من یک سوال مطرح شده و آن این است که در تلفظ واژه پهلوی پره (که r در آن تكرار شده) تلفظ ر به صورت مشدد است يا نه؟ آيا مي‌توان گفت كه تشديد در زبان پهلوي وجود داشته يا اينكه از عربي وارد فارسي شده؟ در سري قبل براي كلمات بره و بزه‌كاري هم اين مساله مطرح است. منظورم از تشديد نوع «تلفظ» امروزي حروفٍ داراي تشديد است.
    کار ارزشمندی را شروع کرده‌ای. بي‌صبرانه منتظر حروف بعدي هستم 🙂
    ________________
    راییکا: رضای گرامی حقیقتش حرف «ت» رو هم یاد داشت برداشته ام، ولی به دلیل مشکلاتی هنوز نشده که در وبلاگ بذارمش. احتمالا اگر بذارم هم در بالاترین پیوندی بهش نخواهم داد. خودم احساس می کنم این یادداشتها خودم رو راضی نمی کنه و اون چیزی نیست که من می خوام، البته از هیچی بهتر ه. شاید یادداشتهایی از این کتاب
    http://raeeka1.blogfa.com/post-17.aspx
    بردارم و بذارم. به نظرم بعضی واژگانش خیلی جالب میاد. حد اقل حس کنجکاوی من رو بیشتر ارضا می کنه.
    در مورد حرف مشدد هم که گفتید، سعی می کنم پاسخش رو پیدا کنم، خودم مطمئن نیستم راستش.

  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: