خانه > زبانشناسی > واژه سازی در فارسی میانه با دو پیشوند «هو» و «دُش»

واژه سازی در فارسی میانه با دو پیشوند «هو» و «دُش»

دو پیشوند «هو» به معنای نیک و خوب، و «دُش» به معنای «بد» در واژگان بسیاری به کار می رفته اند که برخی از آنها به مرور زمان از میان رفته است و برخی هنوز به همان صورت و یا با تغییراتی در فارسی نوین نیز به کار می روند. نمونه هایی از این واژگان را در زیر می بینیم:

هو گُوِشن : مدح

دُش گوشن: ذم

(گوشن از ریشه ی گفتن و گویش است. اسامی مصدری که امروز با «ش» پایان می یابند مانند روش، آمرزش، آموزش در گذشته به «شن» (مانند tion در انگلیسی) منتهی می شدند مانند روشن، آمرزشن، آموزشن. واژه ی گوشن هم از همین نوع است.)

هومت : خوش نیت

دُشمت : بد نیت

هوخَت : خوش قول

دُشخت : بدقول

هو وَرشَت :خوش عمل

دشورشت : بد عمل

هوسُروب : نیک نام

دُسروب : بدنام

دُش پاتخشا (دش پادشا) : حاکم جبار

دش پاتخشاییه : دیکتاتوری

هو ساژک : حسن معاشرت

دشخوار: دشوار

دشیاد : غیبت، به بدی یاد کردن

دشنام

دشمن

هومن

هوتن

هویدا : هو (خوب)+ ویدا (پیدا)= خوب پیدا

دسته‌ها:زبانشناسی
  1. وندیداد
    دسامبر 10, 2009 در 5:31 ب.ظ.

    بسیار عالی بود
    راستی خودتان را با چاسخ دادن به یک سری از این «پان» ها خسته نکنید. به کسی که چهار عمل اصلی را نمی داند نمی توان معادلات دیفرانسیل آموخت. آب در هاون کوبیدن استو بگذارید به دین خودشان باشند. اگر اینان با این درجه از آگاهی می خواهند «کشور» جدیدشان را اداره کنند، بگذراید این کار را بکنند …

    • raeeka
      دسامبر 11, 2009 در 4:47 ق.ظ.

      ممنون وندیداد جان. خودم هم به همین نتیجه می رسم که بحث نکردن راحت تره. به هر حال پارسال که حال و حوصله داشتم و می ذاشتم که هر پیامی مستقیما چاپ بشه خودم رو موظف به پاسخگویی می دیدم شاید نه برای کسی که پیام رو نوشته بود بلکه برای کسی که گذارش می افتاد و می خوندش. ولی حالا خوشبختانه دیگه حال این کار ها رو هم ندارم : ).

  2. گرگ بالاتربن
    دسامبر 10, 2009 در 11:14 ب.ظ.

    سلام راییکا .. امیدوارم لبخند به لب باشی، میتونم بپرسم منبع این نوشتارت کجاست؟

    • raeeka
      دسامبر 11, 2009 در 4:44 ق.ظ.

      سلام بر گرگ عزیز. کل مطلب به این صورتی که من نوشتم در کتابی نبود. خودم از ترکیباتی که در 1-جلد یک سبک شناسی ملک الشعرای بهار و 2- برهان قاطع نوشته شده بود (واژگانی که با دش/دژ و هو شروع می شد)، در آوردم اینها رو

  3. ا. ش.
    ژوئن 6, 2010 در 6:11 ب.ظ.

    سلام. کل نوشته های مربوط به شاخه زبان شناسی شما را مرور کردم. بسیار جالب بود و خسته نباشید. آمدم عرض کنم که از پیشوندهای جالب در فارسی میانه «هم» و «همه» است. به خصوص واژه هایی وجود دارند که متاسفانه در فارسی امروز محو و ناپدید گشته اند، اما غنای معنایی آن ها فراشمار است. از این میان: هم بوتیه: بخوانید هم بودی یعنی دارای هستی مشترک؛ هم دوشیشنیه: هم دوستی؛ همه بوتیه: همه بودی، بودشی که متعلق به کل است و آن را ابدی می سازد، خصلت جاودانگی که از با هم بودن افراد (اجزاء) پدیدار گشته (نوعی ویژگی پدیداری یا emergent property)؛ همه رویشنیه: همه روشی (باز با نگاه به تداومی ابدی)؛ همه خرتی: همه خردی، خرد جمعی (خردی که از جمع پدیدار می شود و خصلت فردی نیست) و از این دست. این واژه آخر به صورت هماک خرت به معنی همه خرد یا خرد آگاه بر همه چیز بیشتر ثبت شده است.
    سپاس از توجه شما.

  4. raeeka
    ژوئن 7, 2010 در 4:28 ب.ظ.

    عالی. باز هم مثل همیشه ممنون از توضیحات بسیار خوب و بجا. با اجازت باز نویسی اش می کنم چون فکر می کنم به این صورت بیشتر توجه دیگران رو جلب می کنه تا وقتی وسط متن باشه:
    _________________________________________
    هم بوتیه: هم بودی (دارای هستی مشترک)
    هم دوشیشنیه: هم دوستی
    همه بوتیه: همه بودی، بودشی که متعلق به کل است و آن را ابدی می سازد
    همه رویشنیه: همه روشی (باز با نگاه به تداومی ابدی)
    همه خرتی: همه خردی، خرد جمعی (خردی که از جمع پدیدار می شود و خصلت فردی نیست)

  5. امیر
    اکتبر 20, 2010 در 11:38 ق.ظ.

    مقاله ی «بازدیسی زبان پارسی» را در
    http://persianlanguage.ir/articles/920
    بخوانید. خیلی کامل و دقیق به این بحث پرداخته است.

    • raeeka
      اکتبر 21, 2010 در 5:25 ق.ظ.

      ممنون امیر جان. حتما مطالعه اش خواهم کرد.

  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: