خانه > موزه ی متروپولیتن, آثار باستانی-تاریخی, ایران پس از اسلام > شطرنج نهصد ساله ی نیشابور در موزه ی متروپولیتن

شطرنج نهصد ساله ی نیشابور در موزه ی متروپولیتن

عکس بالا یکی از کهن ترین مجموعه های شطرنج را نشان می دهد که در نیشابور کشف شده و متعلق به سده ی دوازدهم میلادی یعنی حدود نهصد سال پیش است. این مجموعه اکنون در موزه ی متروپولیتن نیویورک قرار دارد. بر اساس منابع ادبی و نیز آثار باستانی یافته شده ریشه ی شطرنج به سرزمین هند بازمی گردد. از سال 600 پس از میلاد رد پای شطرنج در ایران دیده می شود. فردوسی در شاهنامه ریشه ی اختراع شطرنج را سوگواری شهبانویی بیان می کند که یکی از پسرانش در جنگ با پسر دیگرش کشته شده است و مهره های شطرنج در دو سو تعبیری از لشکرهای این دو فرزند است. فردوسی همچنین نحوه ی معرفی بازی شطرنج به ایران را به این گونه شرح می دهد که فرمانروای هند این بازی را، به عنوان یک چالش و مبارزه طلبی، همراه با نماینده ی خود به دربار ایران می فرستد و میزان مالیات خود به ایران را مشروط بر کشف راز و نحوه ی این بازی در دربار ایران می کند. این داستان را در شاهنامه می توانید در اینجا بخوانید.

عکس بالا یکی از کهن ترین و در عین حال کامل ترین مجموعه های شطرنج به جای مانده از دوران کهن است. مهره های به جا مانده از این مجموعه شامل هفده مهره ی فیروزه ای و پانزده مهره ی بنفش رنگ است. مهره ی شاه به صورت تخت شاهی بزرگی در میانه ی میدان نشان داده شده. مهره ی فرزان یا وزیر، که در شطرنج اروپایی ملکه است، به صورت تخت کوچکتری ساخته شده. مهره ی فیل دارای پایه ای دایروی و بخش بالایی آن مسطح است و دو برآمدگی که نشانه ی عاج های فیل است در جلوی آن دیده می شود. مهره ی اسب نیز دارای پایه ای دایروی است ولی در جلوی آن برآمدگی مثلث شکلی قرار دارد که صورت اسب را نشان می دهد. رخ، مهره ای با پایه ی مستطیل شکل است که در انتهای ردیف نشان داده شده است. پیاده نظام نیز به شکل مهره های کوچک گنبدی شکل با یک برآمدگی در بالای هر یک در ردیف جلو قرار دارند.

منبع: وبگاه موزه ی متروپولیتن نیویورک

 

  1. derang
    اوت 15, 2010 در 1:08 ب.ظ.

    فقط مشکلم این ه که وقت ِ بازی با اینها گیج می شم که کی به کی ه :دی
    سپاس، خیلی زیبا بود 🙂

    • آریوبرزن
      اوت 16, 2010 در 5:25 ق.ظ.

      تو مگه حال بازی فکری هم داری؟ :دی /// راستی دانشمند کوچولو جان شترنج رو درست بنویس :دی

      • raeeka
        اوت 16, 2010 در 2:20 ب.ظ.

        درستش می کنم آریو جان. این واژه هایی که نگارش جاافتاده اش اشتباهه هم مصیبتی است. همیشه بین نوشتن درستش و اینکه در موتورهای جستجوگر غالبا نگارش نادرست است که جستجو می شه تناقض آزارنده یی هست.

    • raeeka
      اوت 16, 2010 در 2:17 ب.ظ.

      مرسی درنگ جان. من هم این اثر رو خیلی دوست دارم. واقعا جالب ه که مجموعه ی کاملش باقی مونده بعد از اینهمه سال.

  2. arash
    اوت 15, 2010 در 1:09 ب.ظ.

    درود بر شما
    از اینکه دوباره اغاز به کار کردید بسیار خوشحالم،مطلبی هم که گذاشتید پس از مدتها ،بسیار جالب و زیبا بود.

    • raeeka
      اوت 16, 2010 در 2:21 ب.ظ.

      ممنون آرش جان و سپاس از لطفی که داری.

  3. اوت 15, 2010 در 5:20 ب.ظ.

    درود بر شما
    من امیری پریان هستم. نویسنده تارنگار آسمانه ایران کهن درباره پژوهش های ایران باستان و زبان های ایرانی کهن. من نوشتار های شما را تا کنون دنبال کرده ام و بسیار عالی هستند. به ویژه نوشتارهای درباره تاریخ ایران باستان. من خودم درباره ایران باستان پژوهش می کنم و هم اکنون بر مقاله هایم درباره دودمان های پارس پس از فروپاشی هخامنشیان تا برآمدن ساسانیان کار می کنم و قصد دارم پس از پایان این مقاله ها آنها را در یک کتاب به چاپ برسانم. با سپاس فراوان

    • raeeka
      اوت 16, 2010 در 2:24 ب.ظ.

      سلام دوست عزیز. من هم خواننده ی وبلاگ خوب شما هستم. پاینده باشید.

  4. nassermirza
    اوت 16, 2010 در 3:23 ب.ظ.

    از این شطرنجه خیلی خوشم اومد دمت گرم. پیاده ها ظاهرا به شکل کلاه خود هستند و رخ هم کنگره دور قلعه

    • raeeka
      اوت 16, 2010 در 3:33 ب.ظ.

      دقیقا من هم همین برداشت رو کردم که پیاده ها به شکل کلاه خود هستند ولی نمی دونم چرا در توضیحات خود موزه به این نکته اشاره نکرده.

  5. مهزاد
    اوت 16, 2010 در 8:40 ب.ظ.

    این واقعا فوق العادست، بیشتر شبیه یک چیدمان مدرن هست تا یک اثر تاریخی. فرم مهره ها هم به سبک مینیمال نزدیکه. واقعا زیباست. ممنون که ما رو با این کار آشنا کردید. حسابی سر ذوق آورد منو. موفق باشید.

  6. اوت 30, 2010 در 8:53 ب.ظ.

    بسيار مطلب جالبي بود . من كه خودم نيشابوري ام از اين شطرنج هيچ اطلاعي نداشتم .

  7. blue berry
    سپتامبر 4, 2010 در 2:17 ق.ظ.

    چه خوب بود، سپاس، من عاشق مطالب باستنیم

  8. ا. ش.
    سپتامبر 20, 2010 در 5:56 ب.ظ.

    سلام! اولین چیزی که توجه مرا در این تصویر جلب کرد رنگ مهره ها بود! نه سفید و سیاه، بلکه چیزی نزدیک به سبز و قهوه ای. شاید به همین اندازه هم دنیای فکری آن ها در تمایز و تقابل این و آن محصور نبوده.
    چرا دوباره رفتی تو کُما رائیکای عزیز؟!

    • raeeka
      سپتامبر 24, 2010 در 3:31 ب.ظ.

      تعبیر زیبایی بود. مثل همیشه از خوندن نگاه جالبت به موضوع خوشحال شدم. در مورد کما هم راستش کمی بی حوصله ام. حالا سعی می کنم مطلب جدید بذارم.

  9. PK
    اوت 31, 2011 در 3:31 ب.ظ.

    حیف که یه سربازش کمه !

  10. marco
    اوت 31, 2011 در 3:37 ب.ظ.

    با تشکر، فکر کنم اگر به جای رخ می نوشتید قلعه و آن شکل هفت مانند نشانه گنگره دیوار است توضیحات شما کامل میشد. فقط یک پیشنهاد بود

  11. کوروش کبیر
    دسامبر 6, 2013 در 1:01 ب.ظ.

    حیف این اثار ارزشمند که باید در کشور عزیزمان نگهداری شود جایشان خالیست…

  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: