تکوک های ایران باستان، موزه ی متروپولیتن

این تکوک به جا مانده از دوره ی اشکانی (سده ی دوم پیش از میلاد) و از جنس عاج است که در شهر نیسا (عشق آباد کنونی) کشف شده است. انتهای تکوک به تندیس یک نیمه انسان ختم می شود که زنی را بر روی دوش سمت چپ خود حمل می کند.

این تکوک ساخت اواخر دوره ی اشکانی یا اوایل ساسانی (سده ی سوم پس از میلاد) در میانرودان است. این اثر ترکیبی از یک صورت مدیترانه ای و یک تکوک ایرانی است.


این تکوک اکه ز نقره ساخته شده و به نقش یک بز وحشی ختم می شود، بسیار شبیه به تکوک های دوره ی هخامنشی است. هرچند نحوه ی تزیین بخش بالایی آن به هنر پسا هخامنشی شباهت دارد. زمان ساخت این اثر بین سده های چهارم و دوم پیش از میلاد تخمین زده می شود.

این تکوک با نقش گربه ی وحشی، کشف شده در ایران و ساخت سده ی نخست پیش از میلاد یا سده ی نخست پس از میلاد یعنی دوره ی اشکانی است. جنس این اثر نقره ی طلاکاری شده است.

در نقش تکوک ها علاوه بر نقش جانوران از نقش انسان نیز استفاده می شده. نوع آرایش مو و تاج در این اثر شبیه به آثار دوره ی هخامنشی با شخصیت زن است. زمان ساخت این اثر سده ی سوم یا چهارم پیش از میلاد معادل با اواخر دوره ی هخامنشی یا اوایل دوره ی سلوکی تخمین زده می شود.

این تکوک با نقش شیر-هیولای شاخدار ساخت سده ی سوم یا چهارم پیش از میلاد و کشف شده در آناتولی است.

  1. ا. ش.
    اکتبر 20, 2010 در 7:34 ق.ظ.

    سلام رائیکای عزیز. به دنبال این بودم که واژه تکوک را در ذهنم با فرهنگ پیشین پیوند دهم. در اشعار رودکی به گمانم از آن نام برده شده و به یقین در بخش بزرگی از آن اشعار که اینک موجود نیست بیشتر کاربرد داشته است. با گذر زمان این واژه نقش صریح خود را در ذهن پارسی زبانان و اهل شعر و ادب از دست می دهد اما در حافظه ضمنی ایشان با تغییر در صورت زبانی و حفظ مفهوم و ظرافت معنایی تداوم و بقا می یابد. به نظرم شاید بتوان گفت که آن واژه جایگزین «صُراحی» بوده است ( به خصوص در اشعار حافظ) و اینک چه نیک است اگر اهل قلم به تکوک بازگردند و آن را از نو در نظم و نثر فارسی زنده کنند.
    سپاس.

    • raeeka
      اکتبر 20, 2010 در 2:44 ب.ظ.

      درود بر ا.ش. عزیز. نکته ی خیلی جالبی رو نوشتی و باعث شد به دنبال شعر بروم و این بیت رو در شعرهای رودکی بیابم:

      خور به شادی روزگار نوبهار
      می گسار اندر تکوک شاهوار

      به امید روزی که این واژگان دورافتاده دوباره به زبان باز گردند.

  2. خواننده
    اکتبر 22, 2010 در 8:14 ب.ظ.

    سلام. خیلی دست شما درد نکند (: این ها خیلی زیبا و با شکوه هستند. ولی یک چیز را نفهمیدم، آن سوراخ های کوچک که در اندام های جانوران تعبیه شده بود به چه کار می آمد؟ راستش درباره ی تکوک به ویکی پدیا که پیش تر هم به آن لینک داده بودی مراجعه کردم. اما متوجه نشدم که شراب داخل این صراحی ها را از کدام سمت می نوشند؟ مشخصاً دهانه ی بزرگ تر برای پر کردن جام است، آن حفره ی کوچک که تقریباً در اغلب شکل های بالا به وضوح دیده می شود برای چه کار است؟ اگر آن سوراخ بسته نباشد که به محضِ پرکردن جام، از آن سوراخ ریخته می شوند که! نکند در حین پر شدن جام از آن می نوشند!!! مثل قیف. منظور از آوند که در ویکی پدیا اشاره شده اما صفحه ی مربوط به آن بسته شده همین بود؟ ببخشید که پرسش طولانی شد و خیلی ممنون بابت اطلاعاتی که در اختیار ما می گذارید.

    • raeeka
      اکتبر 28, 2010 در 5:39 ق.ظ.

      خواهش می کنم دوست عزیز.
      در تکوک ها اغلب سوراخی وجود ندارد. حداقل در تکوک های معروف دوره ی هخامنشی. بعضی از شکل های بالا، مثلا شکل دوم، اثرهای ترکیبی چند فرهنگه هستند. در این موارد بعید نیست که شکل و فرم اثر متفاوت باشه. البته بخشی از آثار هم هست که به fluted vessel معروف هست. سعی می کنم در این زمینه بعدا نبیشتر بنویسم.

  3. ا. ش.
    نوامبر 10, 2010 در 7:08 ق.ظ.

    سلام رائیکای عزیز در راستای همان چه ذکر شد عجالتاً این بیت شعر را داشته باشید:

    در دیرتَکوکی اثری مانده ز مستور شرابی
    می داد خبر این منزلت ِ سرخ قبا اهل ِ قَوام است

    متاسفانه ایمیل شما را نیافتم. اگر کل شعر را خواستید برایم نامه بزنید.

  4. روزبه
    دسامبر 10, 2010 در 3:23 ب.ظ.

    درود بر شما. جالب و آگاهی بخش بود.

  5. دسامبر 10, 2010 در 4:38 ب.ظ.

    درحقیقت سوراخ وجود داشته یک نفر شراب داخل تکوک میریخته و از انتهای تکوک شراب داخل پیاله ای ریخته میشده و از پیاله نوشیده میشده به این عکس مراجعه کنید
    البته ساقی در این عکس نیست

  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: