بایگانی

Archive for the ‘موزه ی بریتانیا’ Category

دوقطعه ی سغدی تنها نوشته ی پیش از اسلام از داستان رستم

اکتبر 23, 2021 5 دیدگاه

Fragments-Rostam-Saga

دو بخش قطعه ی رستم در آثار سغدی به قدمت سده ی نهم میلادی. بخش بالا بخشی است که M.P. Pelliot در دون هوانگ کشف کرده و اکنون در کتابخانه ی ملی پاریس نگهداری می شود. قطعه ی دوم که به نظر می رسد دقیقا در ادامه ی قطعه ی نخست است، در موزه ی بریتانیا قرار دارد (OR.8212/81).

این آثار از آن جهت دارای اهمیت بسیار است که اگرچه می دانیم رستم در داستان های پارس و نواحی شرقی پارسی گوی وجود داشته، در نوشته های به جا مانده از ایران پیش از اسلام، اثری از رستم دیده نمی شود. حتی در اوستا که نام کیومرث، جمشید، کیخسرو، کیکاووس، و افراسیاب آمده است سخنی از رستم نیست. بنابراین یافتن داستانی از رستم در قطعات سغدی بسیار جالب و پراهمیت است. داستان، مربوط به نبرد رستم با دیوان است و اینکه چگونه آنها را در شهر با بستن دروازه ها اسیر می کند و آنها پس از تلاش و رهایی برای انتقام به جستجوی رستم می پردازند. رستم با یک تاکتیک جنگی ابتدا تظاهر به فرار می کند و زمانی که دیوان انسجام خود را ازدست می دهند به آنها حمله می کند.

متن قطعه ی نخست:

بدین گونه رستم تا دروازه ی شهر از پی ایشان تاخت. بسیاری از پایمال او مردند و هزاران … گردیدند. چو به شهر در آمدند، دروازه ها را ببستند. رستم با سرافرازی بسیار بازگشت و به سبزه زاری نیکو شد و زین از اسب خویش برگرفت و[وی را] به چرا رها کرد. خود جامه ی جنگ بکند. خوردنی بخورد و سیر شد و بساط بگسترد و به خواب رفت.

دیوان فراهم … رفتند و با هم چنین گفتند که بزرگ زشتی و بزرگ شرمساری بر ما که یک تنه سواری ما را چنین در شهر محبوس داشته است. چه باید کرد؟ یا همه بمیریم و به پایان آییم و یا از شاهان کین خواهیم.

دیوان به فراهم ساختن خویش آغاز نهادند و ساز و برگ گران [فراهم ساختند] با ضربان سخت و گران دروازه ها را گشودند. بسیاری از دیوان … و بسیاری سوار بر گردونه، بسیاری سوار بر پیل، بسیاری سوار بر …، بسیاری سوار بر خوک، بسیاری سوار بر روباه، بسیاری سوار بر سگ، بسیاری سوار بر مار، بسیاری سوار بر سوسمار، بسیاری پیاده و بسیاری پران چون کرکس می رفتند. و نیز بسیاری باژگونه سر بر زمین و پاها به بالا … زمانی دراز [راه پیمودند] باران و برف و تگرگ برانگیختند و غوغا کردند و آتش و شعله و دود به پا ساختند و به جستجوی رستم دلاور رفتند. آن گاه رخش گرم دم بیامد و رستم را بیدار کرد. رستم خواب را برگذاشت. و چالاک جامه ی پوست پلنگ بپوشید و کمان دان ببست و بر رخش برآمد و به سوی دیوان روی نمود. چون رستم از دور سپاه دیوان بدید، رخش را چنین گفت… کم ترس…

متن قطعه ی دوم:

اگر دیوان به سوی مرغزار … رخش پذیرفت. آنگاه رستم به سرعت بازگشت. چون دیوان بدیدند، بارگان خود را تیز پیش راندند. آنگاه سپاه پیاده با هم چنین گفتند: اکنون جرات سالار شکسته شد، دیگر به نبرد ما برنخواهد خاست. او را فرو مگذارید، نیز او را نبلعید. بلکه همچنان زنده بگیرید تا او را عقوبت بسیار سخت و شکننده دهیم. دیوان یکدیگر را دل دادند. همگی غریو برکشیدند و به تعقیب رستم روی آوردند. آن گاه رستم بازگشت و به سوی دیوان روی آور شد، چون شیر دژم [که] به سوی نخجیر [روی آورد] چون دلاور … رمه مانند شاهین روی …

مراجع:

Nicholas Sims-Williams, “Sogdian Fragments in the British Library,” Indo-Iranian Journal 18, no. 1/2 (June/July 1976): 43–82.

کتاب حکمت تمدنی، گزیده ی آثار احسان یارشاطر، ویراست دوم

وبگاه پروژه ای در اسمیتسونیان با نام سغدیان تاثیرگذاران جاده ی ابریشم

جام سیمین دوره ی هخامنشی

سپتامبر 26, 2021 بیان دیدگاه

Beaker_BM_Achaeemnid

جام استوانه ای با 19 شیار افقی که در لبه با نقوش یک در میان شکوفه های باز و بسته ی نیلوفر آبی تزیین شده است، جنس: نقره، قطر پایه: 5 سانتی متر، قطر لبه: 8.6 سانتی متر، ارتفاع: 7.3 سانتی متر، وزن: 219.7 گرم، قدمت: سده ی چهارم یا پنجم پیش از میلاد (دوره ی هخامنشی)، کاوش شده در: ترکیه، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

مرجع: وبگاه موزه ی بریتانیا

مهری از دوره ی هخامنشی

جون 8, 2021 ۱ دیدگاه

مهر با نقش نبرد یک شخص و دو هیولای بالدار، جنس: سنگ یمانی، ارتفاع: 3.65 سانتی متر، قطر: 1.7 سانتی متر، قدمت: 2500 تا 2300 سال پیش (دوره ی هخامنشی)، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

نقش مهر که در تصویر زیر نشان داده شده است، در وسط فردی (قهرمان یا پادشاه) را با لباس پارسی با ریش و موهای نوک تیز نشان می دهد. در دو سوی این شخص در کنار تصویر مهر، نوشته ای با خط آرامی با متن «مُهرِ پارشانداتا، پسر آرتاداتان» وجود دارد. نام پدر یعنی آرتاداتا به معنای آرتا-داد (مانند خداداد که امروزه نامی مصطلح است) است یعنی داده شده و بخشیده شده توسط آرتا (حقیقت). نام پسر به صورت Prshndt در کتاب استر در بخش عهدعتیق کتاب مقدس آمده است که به صورت سنتی پارشاندات تلفظ می شده.

در نقش مهر، بازوهای شخص به صورت بازدارنده ای به سمت دو هیولا دراز شده اند. غالبا دراینگونه صحنه های نبرد قهرمان با دو هیولا، هر دو هیولا از یک نوع هستند. در حالی که در تصویر این مهر، دو هیولای متفاوت وجود دارد. در سمت چپ تصویر، موجودی گاومانند بالدار با صورت انسان به چشم می خورد که به صورت رم کرده دو پای جلویی آن به هوا بلند شده است. این نقش شبیه به نقوش دروازه های تخت جمشید است. هیولای سمت راست نیز موجودی بالدار است و گوشهایی خرمانند دارد. این شکل از گوش بیشتر یادآور هنرهای قدیمی تر مانند آشور نو یا بابل نو است.


مرجع: وبگاه موزه ی بریتانیا

کاسه ی نقره ی هخامنشی با نفش نیلوفر آبی

مِی 27, 2021 بیان دیدگاه

Achaemenid_Bowl_Lotus_Turkey_BM

کاسه ای با نقش نیلوفر آبی، جنس: نقره، قطر: 25.8 سانتی متر، ارتفاع: 4.5 سانتی متر، وزن: 541 گرم، قدمت: سده ی پنجم پیش از میلاد (دوره ی هخامنشی)، محل کشف: آلتین تپه (ترکیه)، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

مرجع: وبگاه موزه ی بریتانیا

کاسه ی مسی

مِی 21, 2021 بیان دیدگاه

Bowl_Copper_BM

کاسه ی کم عمق با تزیین گل رز در مرکز که با دوایر متحدالمرکز احاطه شده است، جنس: آلیاژی از مس، قطر: 17 سانتی متر، ارتفاع: 3 سانتی متر، وزن: 324 گرم، قدمت: سده ی چهارم و پنجم پیش از میلاد (دوره ی هخامنشی)، محل کشف: ایران، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

مرجع: وبگاه موزه ی بریتانیا

بز کوهی زانوزده

مِی 18, 2021 بیان دیدگاه

Ibex_Copper_Achaemenid_BM

بز کوهی در حالت زانوزده، جنس: آلیاژی از مس، ارتفاع: 17.8 سانتی متر، طول: 17.8 سانتی متر، قدمت: سده ی چهارم یا پنجم پیش از میلاد (دوره ی هخامنشی)، محل کشف: ایران، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

مرجع: وبگاه موزه ی بریتانیا

کاسه ی 2500 ساله

مِی 15, 2021 بیان دیدگاه

Shallow_bowl_BM

کاسه ی کم عمق با تزییناتی به شکل اشک، گلبرگ و گل نیلوفر آبی، جنس: آلیاژی از مس، قطر: 17.9 سانتی متر، ارتفاع: 4 سانتی متر، وزن: 266 گرم، قدمت: سده ی چهارم یا پنجم پیش از میلاد (دوره ی هخامنشی)، محل کشف: نزدیکی کارکمیش در سوریه ی کنونی، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

مراجع:

وبگاه موزه ی بریتانیا

Cemeteries of the first millennium B.C. at Deve Hüyük, near Carchemish, salvaged by T.E. Lawrence and C.L. Woolley in 1913

Iranian troops at Deve Hüyük in Syria in the Earlier Fifth Century B.C.

دیسک طلایی 2500 ساله ی تزیین لباس

مِی 13, 2021 2 دیدگاه

دیسک تزیین لباس با نقش شیر بالدار که چهار حلقه در پشت دارد (از گنجینه ی آمودریا)، جنس: طلا، قطر: 4.75 سانتی متر، وزن: 5 گرم، قدمت: سده ی چهارم یا پنجم پیش از میلاد (دوره ی هخامنشی)، محل کشف: تخت کواد (قباد) در تاجیکستان، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

در مورد نقش این دیسک در توضیحات موزه ی بریتانیا نقش شیردال یا گریفن نوشته شده در حالی که شیردال دارای سر عقاب مانند است. نقش این دیسک که هزار سال پیش از دوره ی ساسانی ساخته شده است، شباهت بسیار زیادی به بعضی از نقوش سیمرغ ساسانی دارد.

مرجع: وبگاه موزه ی بریتانیا

ظرف 2500 ساله با نوشته ی نام خشایارشا به 4 زبان

مِی 11, 2021 بیان دیدگاه

Alabastron_BM

آلاباسترون (نوع مخصوصی از ظروف سفالی یا شیشه ای که در دوران باستان برای نگهداری عطر یا روغن ماساژ استفاده می شده)، جنس: رخام گچی (آلاباستر)، قطر دهانه: 4 سانتی متر، بیشترین قطر بدنه: 17 سانتی متر، ارتفاع: 18.8 سانتی متر، قدمت: 485 تا 465 پیش از میلاد، محل ساخت: مصر باستان، محل یافته شدن: هالیکارناس (شهری از یونان باستان که اکنون در ترکیه قرار دارد)، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

بر بدنه ی این ظرف به زبانهای فارسی باستان، ایلامی، بابلی و مصری عبارت «خشایارشا، شاه بزرگ» نوشته شده است. خطی که این عبارت با آن حکاکی شده برای سه زبان اول، خط میخی (ابعاد: 1.2 در 7.5 سانتی متر) و برای مصری خط هیروگلیف (6.3 در 1.7 سانتر متر) است.

مرجع: وبگاه موزه ی بریتانیا

کتیبه ی خشایارشا در موزه ی بریتانیا

مِی 9, 2021 2 دیدگاه

XerxesI_Cuneiform_BM

نقش برجسته ی خشایارشای (یکم) هخامنشی، جنس: سنگ آهک، ابعاد: ارتفاع 34.2 سانتی متر، طول: 61 سانتی متر، وزن: 45.5 کیلوگرم، قدمت: 486 تا 465 پیش از میلاد، محل کشف: تخت جمشید، محل نگهداری: موزه ی بریتانیا

این کتیبه شامل چهار خط و نیم نوشته به فارسی باستان است که با دقت زیادی با خط میخی حکاکی شده است. متن نوشته چنین است:  

«خدای بزرگ است [اهورامزدا]، که این زمین را آفرید، آن آسمان را آفرید، انسان را آفرید، شادی را برای انسان آفرید. خشایارشا را پادشاه کرد، پادشاهی از [پادشاهان] بسیار، فرماندهی از [فرماندهان] بسیار. من [هستم] خشایارشا پادشاه بزرگ، پادشاه پادشاهان، پادشاه کشورهایی با [گونه های] زیاد مردمان، پادشاه در این زمین بزرگ دور و دراز، پسر پادشاه داریوش، یک هخامنشی. خشایارشا پادشاه بزرگ می گوید: آنچه توسط من در اینجا انجام شده است و آنچه دورتر توسط من انجام شده است، تمام آن را برای اهورامزدا انجام دادم. باشد تا اهورامزدا، با خدایان، من و پادشاهی من و آنچه من انجام داده ام را حفظ کند.

مرجع: وبگاه موزه ی بریتانیا