بایگانی

Archive for the ‘کارنامک اردشیر پابگان’ Category

کارنامک اردشیر پابگان (بخش 7)

مه 30, 2010 7 دیدگاه

کارنامه ی اردشیر بابکان، از جمله متن های به جا مانده از فارسی میانه است و خواندن آن مستقل از بعد تاریخی یا داستانی اش، برای درک تحول و تغییرات زبان فارسی در طول زمان خالی از لطف نیست. آنچه در زیر می خوانید بخش هفتم این داستان است. بخش های دیگر را می توانید در اینجا بخوانید. متن فارسی میانه برای سهولت خواندن با الفبای لاتین نوشته شده که برای خواندن آن می توانید از جدول راهنمای زیر استفاده کنید. ترجمه ی متن به فارسی امروزین به صورت جمله به جمله در برابر هر سطر نگاشته شده. از آنجا که برای خود من تطبیق واژگان در گذشته و حال جالب بود، ترجیح دادم ترجمه را به صورت لغت به لغت بنویسم اگرچه از روانی متن می کاهد

ā č ē ī ō š ū
ābān češm dēv dīdan šab dūd xˇahar
آبان چشم دیو دیدن so انگلیسی شب دود خواهر

axtarmārān … ped pāsox guft kū:

اخترشناس سردار (رییس اخترشناسان) به پاسخ گفت که

kēvān ōbast, ud stārag ī ohrmazd abāz bālist āmad

کیوان خوبست و ستاره ی هرمز(مشتری) باز به بالا آمد

u-š az vahrām ud anāhid, ped kust haftōring, ud šagr axtar marz, jahend

و بهرام و ناهید به ناحیه ی هفت اورنگ  (در جهت شمال) و شیراختر(برج اسد)  روند

ud ō ohormazd ayyārīh dahend

و هرمز را یاری دهند

ham čim rāy ēdōn nīmāyed kū

به همین سبب ایدون نماید که

xˇadāy-ē pādixšāy-ē ī nōg ō pēdāgīh āyed

خدایی و پادشاهی نو به پیدایی آید

ud vas sar-xˇadāy ōzaned uh gēhān abāz andar ēv-xˇadāyīh āvared

و وس (بسی-بسیار) سر-خدا (فرمانروا) را بکشد و کیهان در خدایی (فرمانروایی) آورد

did-iz murv-nīšān … ō pēš mad u-š guft kū

دیگر اخترشناسی نیز پیش آمد و به او گفت که

ēdōn pēdāg kū, harv kē bannag mard kē az im  rōz dā si rōz az xˇadāy ī xˇēš be virēzed

اینچنین پیداست که، هر بنده ای که از امروز تا سه روز دیگر از خدای (فرمانروا) ی خویش بگریزد

ō vazurgīh ud pādixšāyīh rased

به بزرگی و پادشاهی رسد

abar hān ī xˇēš xˇadāy kāmag-hanzām ud pārōzgar baved

و بر آن خدایِ  خویش (فرمانروای پیشین خویش) کامکار و پیروز شود

Advertisements

کارنامک اردشیر پابگان (بخش 6)

کارنامه ی اردشیر بابکان، از جمله متن های به جا مانده از فارسی میانه است و خواندن آن مستقل از بعد تاریخی یا داستانی اش، برای درک تحول و تغییرات زبان فارسی در طول زمان خالی از لطف نیست. آنچه در زیر می خوانید بخش ششم این داستان است. بخش های دیگر را می توانید در اینجا بخوانید. متن فارسی میانه برای سهولت خواندن با الفبای لاتین نوشته شده که برای خواندن آن می توانید از جدول راهنمای زیر استفاده کنید. ترجمه ی متن به فارسی امروزین به صورت جمله به جمله در برابر هر سطر نگاشته شده. از آنجا که برای خود من تطبیق واژگان در گذشته و حال جالب بود، ترجیح دادم ترجمه را به صورت لغت به لغت بنویسم اگرچه از روانی متن می کاهد

ā č ē ī ō š ū
ābān češm dēv dīdan šab dūd xˇahar
آبان چشم دیو دیدن so انگلیسی شب دود خواهر

ardavān  rāy  kenīzag-ē  abāyišnīg  būd  kē  az  abārī  kenīzagān  āzarmīg-dar  ud  garāmīg-dar  dāšt

اردوان را کنیزکی بود بایشتنی (زیبا و دلنواز) که (او را) از دیگر کنیزکان آزرمی تر (شایسته تر) و گرامی تر داشت

ud  ped  harv  ēvānag  paristšn  ī  ardavān  būd,  hān  kenīzag  kird  estād

و به هر آیینه پرستش (پرستاری) اردوان که بود، آن کنیزک می کرد (به هر گونه ای پرستاری اردوان می کرد

rōz-ē  ka  ardašir  ped  stōr  gāh  nišast  ud  tambūr  zad  ud  srūd vāzīg  ud  huramīh  kird,

روز ی که اردشیر در ستورگاه (اصطبل) نشسته بود و تمبور می زد و سرود بازی (آواز خواندن) و خرمی می کرد،

ōh  ardašir  dīd  ud  pediš  viyābān  būd

او اردشیر را دید و به او ویاوان (دلباخته) شد

ud  pas  az  hān  abāz  ardašir  mad  ud  dōstīh  ud  dōšāram  kird

و پس از آن نزد اردشیر آمد و دوستی و دوشارامی کرد

peyvastag  hamē  ped  šab  ka  ardavān  be-šudag-baxt  be  xˇaft,

پیوسته به همه شب که اردوان ِ بشده-بخت (بخت بر گشته) بخفت،

hān  kenīzag  ped  nihān  ō  nazdīkīh  ī  ardašir  šud  ud  da  bām  abāg  ardašir  būd  ud  pas  abāz  ō  pēš  ardavān  šud

آن کنیزک به نهان به نزدیک اردشیر شد (می رفت) و تا بام (بامداد) با ازدشیر بود و پس باز پیش اردوان شد (می رفت

rōz-ē  ardavān  dānāgān  ud  axtarmārān  ī  ped  dar  būd  ō  pēš  xˇāst  ud  pursīd  ku

روزی اردوان دانایان و اخترمداران که به در (دربار) بودند را پیش خواست و پرسید که

čē  hamē  vēnēd  ped  tis  ī  haftān  ud  dvāzdahān,

چه همی بینید به هفتان (هفت سیاره) و دوازدهان (دوازده برج

estišn  ud  ravišn  ī  stāragān

ایستِش (موقعیت ) و روش ِ (حرکت) ستارگان

ud  tis  ī  āvām  xˇadāyān  ī  šahr,  čōn  mardōmān  ī  gēhān,  ud  tis  ī  man  frazendān  ī  mardōmān  ī  amāh?

ودر مورد زمان خدایان شهرها  (شاهان) ومردمان کیهان و فرزندان ِ من و مردمان ما؟

کارنامک اردشیر پابگان (بخش 5)

مه 29, 2010 4 دیدگاه

کارنامه ی اردشیر بابکان، از جمله متن های به جا مانده از فارسی میانه است و خواندن آن مستقل از بعد تاریخی یا داستانی اش، برای درک تحول و تغییرات زبان فارسی در طول زمان خالی از لطف نیست. آنچه در زیر می خوانید بخش پنجم این داستان است. بخش های دیگر را می توانید در اینجا بخوانید. متن فارسی میانه برای سهولت خواندن با الفبای لاتین نوشته شده که برای خواندن آن می توانید از جدول راهنمای زیر استفاده کنید. ترجمه ی متن به فارسی امروزین به صورت جمله به جمله در برابر هر سطر نگاشته شده. از آنجا که برای خود من تطبیق واژگان در گذشته و حال جالب بود، ترجیح دادم ترجمه را به صورت لغت به لغت بنویسم اگرچه از روانی متن می کاهد

ā č ē ī ō š ū
ābān češm dēv dīdan šab dūd xˇahar
آبان چشم دیو دیدن so انگلیسی شب دود خواهر

pābag  ka-š  nāmag  dīd,  andōhgen  būd

بابک که نامه اش دید، اندوهگین شد

u-š  ped  pāsox  ō  ardašir  kird,  nibišt  kū

و او به پاسخ اردشیر نوشت که

tō  nē  dānāgīhā  kird

تو نادانی ها کرد (کرده ای

ka  ped  tis-ē  kē  zyān  nē  aziš  šāyist  būdan,  abāg  vazurgān  stēzag  burd

که به چیز ی که زیان از آن نشایست بودن، با بزرگان ستیزه بردی (به خاطر چیزی که به تو زیانی نمی رساند با بزرگان ستیزه کردی

ud  soxan  društ-ēvāzīhā  aviš  guft

و سخن درشت به او گفتی

nūn  būzišn  gō,  ped  pidīg  māndag  hangār!

اکنون پوزش گو، به مانده ی پدرانه انگار (پدیگ =پدرانه، هنگار=انگار / یعنی پدرانه در نظر بگیر

čē  dānāgan  guft  ested  kū:

چه (زیرا  که) دانایان گفته است که

dušmen  ped  dušmen  hān  nē  tavān  kirdan  ī  az  a-dān*  mard  az  kunišn  ī  xˇēš  aviš  rased

دشمن به دشمن آن نتوان کردن که از نادان-مرد از کنش خویش به او رسد (دشمن به دشمن آن نتوان کردن که از کردار مرد نادان به خود او رسد

ēn-z  guft  ested  kū

این نیز گفته اند که

az  hān  kas  must-abarmānd  mā bāš  ka  jud  az  ōy  nē  vizīred

به آن کس  گستاخ مباش که جز از او نگزارند (به کسی که تو را از او گریزی نیست گستاخی مکن

ud  tū  xˇad  dāneh  kū  ardavān  abar  man  ud  tō  vasān  mardōm  ī  gēhān  ped  tan  ud  gyān

و تو خود دانی که اردوان بر من و تو و بسی مردمِ کیهان به تن و جان

ud  xīr  ud  xˇāstag  kāmgārdar  pādixšāy  ast

و دارایی و خواسته (مال) کامکارتر پادشاه است

nūn-z  handarz  ī  man  ō  tō  ēn  saxttar  kū

اکنون نیزاندرزِ من به تو این سخت تر که:

ēkānagīh  ud  framān-burdārīh  kun

یگانگی (اطاعت) و فرمانبرداری کن

xˇēštan  varz  ō  vinebūdīh  mā  abespār!

**و ارج ِ خویشتن به نابودی (ترجمه ی واژه به واژه نیست) مسپار

_____

* آدان= نادان / « آ» در فارسی میانه از نشانه های منفی کردن بوده. نمونه هایی از این ترکیب همچنان در فارسی نوین به کار می رود مانند «امرداد»

** در مورد ترجمه ی این بخش، لطفا نخستین دیدگاه در ادامه ی این متن را بخوانید

کارنامک اردشیر پابگان (بخش 4)

مه 26, 2010 4 دیدگاه

کارنامه ی اردشیر بابکان، از جمله متن های به جا مانده از فارسی میانه است و خواندن آن مستقل از بعد تاریخی یا داستانی اش، برای درک تحول و تغییرات زبان فارسی در طول زمان خالی از لطف نیست. آنچه در زیر می خوانید بخش چهارم این داستان است. بخش های دیگر را می توانید در اینجا بخوانید. متن فارسی میانه برای سهولت خواندن با الفبای لاتین نوشته شده که برای خواندن آن می توانید از جدول راهنمای زیر استفاده کنید. ترجمه ی متن به فارسی امروزین به صورت جمله به جمله در برابر هر سطر نگاشته شده. از آنجا که برای خود من تطبیق واژگان در گذشته و حال جالب بود، ترجیح دادم ترجمه را به صورت لغت به لغت بنویسم اگرچه از روانی متن می کاهد

ā č ē ī ō š ū
ābān češm dēv dīdan šab dūd xˇahar
آبان چشم دیو دیدن so انگلیسی شب دود خواهر

rōz-ē ardavān abāg asvārān ud ardašir ō naxčir šud estāt

روزی اردوان با سواران و اردشیر به نخچیر شده بود (رفته بود

gōr-ē andar  dašt be vidard

گوری اندر دشت بگذشت

ardašir ud pus ī meh ī ardavān az pas ī hān gōr tāxt

اردشیر و پسر ِ مه ِ اردوان (پسر بزرگ ِ اردوان) از پسِ آن گور تاختند

ardašir andar rasīd

اردشیر اندر رسید

tigr-ē ēdōn ō gōr zad  kū, tigr dā parr ped eškamb andar šud, ud  didīgar sōg be vidārd

تیری ایدون (اینچنین) به گور زد که تیر تا پَر به اشکمب (شکم) اندر شد و از دیگر سوی بگذشت

gōr abar gyāg murd

گور بر جای مرد (گور درجا مرد

ardavān (ud) asvār frāz rasīd hend

اردوان و سواران فراز رسیدند

ka_šān zanišn ped hān ēvēnag dīd, abd sahist, ud pursīd kū

واز آن زَنِش (تیر زدن) (که) به آن آیینه (بدانگونه) دید، افد(شگفت) ماندند و پرسید که

ēn zanišn kē kard?

این زَنِش (زدن) که کرد؟ (چه کسی اینگونه تیر اندازی کرد؟

ardašir guft kū: man kird

اردشیر گفت: من کردم

pus ī ardavān guft kū: nē, čē man kird

پسر اردوان گفت : نه! چه من کردم

ardašir (x)ašm girift, u-š pus ī ardavān guft kū:

اردشیر خشم گرفت، و به  پسر ِ اردوان گفت که

hunar ud mardānagīh ped stambagīh ud duš-šarmīh ud druv a-dādestānīh ō xˇēš kirdan nē tavān

هنر و مردانگی به ستمگری و دُش-شرمی* (بی شرمی) و  دروغ بستن به خویش کردن نتوان

ēn dašt nēk, ud gōr ēdar vas

این دشت ، نیک و گور در اینجا، بسیار

an ud tū ēdar, didīgar azmāyišn kunem

من و تو دیگر بار آزمایش کنیم

ud nēkīh ud dilīh ud čābukīh ped dīd āvarem

و نیکی و دلیری و چابکی به دید (پدید) آوریم

ardavān az hān dušxˇār sahist

اردوان از آن دش-خوار* (دشوار) آمد (این سخن بر اردوان گران آمد

ud pas az hān ardašir nē hišt ō asp nišastan

و پس از آن اردشیر را نگذاشت بر اسب نشستن

u-š ardašir ō āxˇar ī stōrān frēstīd

و او را به آخور ستوران (اصطبل) فرستاد

ud framūd kū

و فرمود که

niger kū, rōz ud šab, az nazdīk ī stōrān ō naxčir ud čōgān ud frahangestān nē šaveh

بنگر که، روز و شب، از نزدیک ستوران به نخچیر (شکارگاه) و چوگان و فرهنگستان (مدرسه) نشوی (نروی

ardašir dānist kū, ardavān duš-čašmīh ud vadkāmagīh rāy gōyed

اردشیر دانست که، اردوان دُش-چشمی* و بدکامگی این را گوید

u-š andar zamān, dādestān čon būd, nāmag ō bābag nibišt

و او اندر زمان داستان را چون بود (داستان را همانگونه که اتفاق افتاده بود) نامه به بابک نوشت

* در مورد واژه سازی با پیشوند «دش» می توانید اینجا را بخوانید

کارنامک اردشیر پابگان (بخش 3)

مه 20, 2010 2 دیدگاه

کارنامه ی اردشیر بابکان، از جمله متن های به جا مانده از فارسی میانه است و خواندن آن مستقل از بعد تاریخی یا داستانی اش، برای درک تحول و تغییرات زبان فارسی در طول زمان خالی از لطف نیست. آنچه در زیر می خوانید بخش سوم این داستان است. بخش های دیگر را می توانید در اینجا بخوانید. متن فارسی میانه برای سهولت خواندن با الفبای لاتین نوشته شده که برای خواندن آن می توانید از جدول راهنمای زیر استفاده کنید. ترجمه ی متن به فارسی امروزین به صورت جمله به جمله در برابر هر سطر نگاشته شده. از آنجا که برای خود من تطبیق واژگان در گذشته و حال جالب بود، ترجیح دادم ترجمه را به صورت لغت به لغت بنویسم اگرچه از روانی متن می کاهد

ā č ē ī ō š ū
ābān češm dēv dīdan šab dūd xˇahar
آبان چشم دیو دیدن so انگلیسی شب دود خواهر

jahišn  ī  abāyed  būdan  rāy,  andar  zamān  hān  kenīzag  ābūstan  būd  ud  ardašir  aziš  zād.

دهش باید بودن را (از آنجا که سرنوشت چنین بود)، اندر زمان آن کنیزک آبستن شد و اردشیر از او بزاد

pābag  ka-š  tanvār  ud  čābukīh  ī  ardašir  be  dīd,  dānist  kū:

بابک که او تناوری و چابکی اردشیر بدید، دانست که

«hān  xˇamn  ī-m  dīd  rāst  būd»

آن خواب که من دیدم راست بود

u-š  ardšir  ped  frazendīh  pedīrift  ud  garāmīg  dāšt  ud  parvard

و او اردشیر به فرزندی پذیرفت و گرامی داشت و پرورد

ka  ō  dād  ī  hangām  ī  frahang  rasīd,  ped  dibīrīh  ud  asvārīh  ud  abārīg  frahang  ēdōn  frahaxt  kū  andar  pārs  nāmīg  būd

چون او داد و هنگام فرهنگ رسید (چون به سن آموزش رسید) ، به دبیری و اسب سواری و دیگر فرهنگ ایدون (همچنین) فرهخت که در پارس نامی شد

ka  ardašir  ō  dād  ī  pānzdah  sālag  rasīd,  āgāhīh  ō  ardavān  mad  kū

چون که اردشیر به داد(سن) پانزده سالگی رسید، آگاهی به اردوان آمد (رسید) که

«pābag  rāy  pus-ē  ast  ī,  ped  frahang  ud  asvārīh,  frahaxtag  ud  abāyišnīg

بابک را پسر ی است، به فرهنگ و اسب سواری فرهخته (فرهیخته) و ابایشنی (شایستتنی

u-š  nāmāg  ō  pābag  kird  kū

وش( و او)  نامه به بابک کرد (نوشت) که

amāh  ēdōn  ašnūd  kū  ašmā  rāy  pus-ē  ast  ī  abāyišnīg

ما ایدون (اینچنین) شنیدیم که شما را پسر ی هست بایشنی (شایستنی

ud  ped  frahang  ud  asvārīh  abē  frahaxtag

که او به فرهنگ و سواری فرهخته است

u-mān  kāmag  kū  ō  dat  ī  amā  frēteh  ud  nazdīk  ī  amāh  āyed  dā  abāg  frazendān  ud  vāspuhragān  baved

و من (را) کامه (خواسته) این است که او را به درگاه ما فرستی و نزدیک ما آید تا با فرزندان و شاهزادگان بُوَد

u-š  ped  frahang  ī-š  ast  ah  an  pādāšen  framāyem

وش (و او) به فرهنگ و پاداش فرماییم

pābag  az  hān  čōn  ardavān  meh  kāmgārdar  būd,  juttar  kirdan  ud  hān  framān  be  spuxtan  nē  šāyist

بابک از آن چون (از آن رو که) اردوان مه کامکار تر (بزرگتر و نیرومندتر ) بود، دگرگونه کردن ِ آن فرمان و سپوختن (نافرمانی) نشایست

u-š  andar  zamān  ardašir,  ārāstag  abāg  dah  bannag  ud  vas  tis  abd-sahist  ud  hān  sazāgvār  ō  pēš  ī  ardavān  frētīd

وش (و او) اندر زمان اردشیر را آراسته و با ده بنده (پرستار) و چیز (های) (هدایای) افد (شگفت) و سزاوار پیش اردوان فرستاد

ardavān  ka-š  ardašir  dīd,  šād  būd  ud  grāmīg  kird

اردوان کش (که او) اردشیر (را) دید، شاد شد و گرامی کرد (او را گرامی داشت

framūd  kū  harv  rōz  abāg  frazendān  ud  vāspuhragān  ī  xˇēš  ō  naxčīr  ud  čō gān  šaved

فرمود که هر روز با فرزنددان و وسپوهران (شاهزادگان) ِ خویش به نخچیر (شکار) و چوگان شَوَد ( برود

ardašir  hamāngōnag  kird

اردشیر همانگونه کرد

ped  yasadān  ayyārīh  ped  čōgāīn  ud  savārīh  čatrang  ud  nēv-ardašir  ud  abārīg  frahang  az  avēšān  hāmōyēn  čēr  ud  nivardag  būd

به یزدان یاری (با یاری ِ یزدان) به چوگان و سواری و چترنگ (شطرنج) و نیو (تخته نرد) اردشیر و دیگر فرهنگ از ایشان همگی چیره و نیورده (ماهرتر) بود

کارنامک اردشیر پابگان (بخش 2)

کارنامه ی اردشیر بابکان، از جمله متن های به جا مانده از فارسی میانه است و خواندن آن مستقل از بعد تاریخی یا داستانی اش، برای درک تحول و تغییرات زبان فارسی در طول زمان خالی از لطف نیست. آنچه در زیر می خوانید ادامه ی بخش نخست این متن است. متن فارسی میانه برای سهولت خواندن با الفبای لاتین نوشته شده که برای خواندن آن می توانید از جدول راهنمای زیر استفاده کنید. ترجمه ی متن به فارسی امروزین به صورت جمله به جمله در برابر هر سطر نگاشته شده. از آنجا که برای خود من تطبیق واژگان در گذشته و حال جالب بود، ترجیح دادم ترجمه را به صورت لغت به لغت بنویسم اگرچه از روانی متن می کاهد

ā č ē ī ō š ū
ābān češm dēv dīdan šab dūd xˇahar
آبان چشم دیو دیدن so انگلیسی شب دود خواهر

pābag ka_š ped hān ēvēnag dīd abd sahis

بابک که به آن آیینه (بدانگونه) دید، شگفتی نمود

u-š  dānāgān  ud  xˇamn-vizārān  ō  pīš  xˇāst  ud  hān  harv  si  šab  xˇamn  čōn  dīd  estād  pēš  avēšān  guft

و او دانایان و خوابگزاران را به پیش خواست و آن هر سه شب خواب چون دید ، پیش ایشان گفت

xˇamn-vizārān  guft  kū:

خوابگزاران گفتند که

» hān  kē  ēn  xˇamn  pediš  dīd, ōy  ayāb  az  frazendān  ī  hān  mard  kas-ē  ō  pādixšāyīh  ī  gēhān  rased.

آن که این خواب پدش (برایش) دید، او یا از فرزندان ِ آن مرد کسی به پادشاهی کیهان رسد

čē  xˇaršid  ud  pīl  ī  spēd  ī  ārāstag  čērīh  ud  tavānīgīh  pīrōzīh,  ādar  farrōbāy,  dēn  dānāgīh  ī  meh-mardān

چه، خورشید و پیل ِ سپیدِ آراسته و توانایی و پیروزی، آذر فروبار، دین دانایی، مه-مردان (بزرگ مردان)

ī mōmardān, ādar gušnasp, artīštārān  ud  spāhbedān  ud  ādar  burzēn-mihr  vāstryšān  ud  varz-kirdārān  ī  gēhān.

و مغ-مردان، آذر گشناسب و ارتشداران  و سپهبدان و آذر برزن-مهر و استریشان (روستاییان) و برزگرانِ کیهان

ud  hāmōyēn ēn  pādixšāyīh  ō  hān  mard  ayāb  frazendān  ī  hān  mard  rased.»

و همه ی این پادشاهی به آن مرد یا فرزندان آن مرد رسد

pābag  ka-š  hān  soxan  ašnūd,  kas  frēstīd  ud  sāsān  ō  pēš  xˇast ud  pursīd  kū:

بابک که آن سخن شنید، کس فرستاد و ساسان را پیش خواست و پرسید که

tū  az  kadām  tōhmag  ud  dūdag  he?

تو از کدام تخمه و دودمان هستی؟

az  pidarān  ud  niyagān  ī  tō  kas  būd  kē  pādixšāyīh  ud  …  kird?

از پدران و نیاکان تو کسی بود که پادشاهی و سرداری کرد؟

sāsān  az  pābag  pašt  ud  zēnhār  xˇast  kū:

ساسان از بابک پشت و زنهار خواست که

«-m  vizend  ud  zyān  mā kun!»

مرا گزند و زیان مکن  ( به من آسیبی مرسان

pābag  padīrift.  ud  sāsān  rāz  ī  xˇēš  čōn  būd  pēš  pābag  guft

بابک پذیرفت و ساسان راز خویش چون بود پیش بابک گفت

pābag  šād  būd  ud  framūd  kū

بابک شاد بود و فرمود که

«tan ped ābzan kun!»

تن به آبزن کن  ( تن خود بشوی

ud  pābag  framūd  kū  dā  dast-ē  jāmag  peymōzan  ī  xˇadāyvār  aviš  āvurd  hend  ud  ō  sāsān  dād  hend  kū  «peymōz»

«و بابک فرمود تا دستی جامه و پوشاک خدایوار (با ارزش) برایش آوردند و به ساسان دادند که «بپوش

sāsān  hamāngōnag  kird

ساسان همانگونه کرد

pābag  sāsān  rāy  framūd  kū  dā  čand  rōz  ped  xˇarīšn  ud  dārišn  nēk  ud  sazāgvār  parvard

بابک ساسان را فرمود که تا چند روز به خورش و دارش نیک و سزاوار پرورد

u-š  pas  duxt  ī  xˇēš  be  zanīh  dād

و او پس دخت خویش به زنی ِ (او) داد

کارنامک اردشیر پابگان (بخش 1)

مه 18, 2010 9 دیدگاه

کارنامه ی اردشیر بابکان، از جمله متن های به جا مانده از فارسی میانه است و خواندن آن مستقل از بعد تاریخی یا داستانی اش، برای درک تحول و تغییرات زبان فارسی در طول زمان خالی از لطف نیست. در ادامه می توانید نخستین بخش از این متن را ببینید که ابتدای داستان و پیش از به دنیا آمدن اردشیر بنیانگذار سلسله ی ساسانی است ( داستان اردشیر به نقل از شاهنامه ی فردوسی را می توانید در اینجا بخوانید). متن فارسی میانه برای سهولت خواندن با الفبای لاتین نوشته شده که برای خواندن آن می توانید از جدول راهنمای زیر استفاده کنید. ترجمه ی متن به فارسی امروزین به صورت جمله به جمله در برابر هر سطر نگاشته شده. از آنجا که برای خود من تطبیق واژگان در گذشته و حال جالب بود، ترجیح دادم ترجمه را به صورت لغت به لغت بنویسم اگرچه از روانی متن می کاهد

ā

č

ē

ī

ō

š

ū

ābān

češm

dēv

dīdan

šab

dūd

xˇahar

آبان

چشم

دیو

دیدن

so انگلیسی

شب

دود

خواهر

pas  az  marg  ī  aleksander  ī  rhōmīg,  erān  šahr  dvēst-u-čehel  kard-xˇadāy  būd.
پس از مرگ اسکندر رومی، ایران دویست و چهل کدخدای (فرمانروای محلی) داشت
Spāhān  ud  pārs  ud  kustīhā  ī  aviš  nazdīktar  ped  dast  ī  ardavān .. būd.
سپاهان (اصفهان)، فارس (پارس) و محل های نزدیک آن به دست اردوان* سردار بود
pābag  marzbān,  šahryār  ī  pārs  būd  ud  az  gumārdag  ī  ardavān  būd.
پابک مرزبان، شهریار پارس بود و از گماردگان اردوان بود
ardavān  ped  etsaxr  nišast.
اردوان به استخر نشست (در شهر استخر فرمانروایی بنا کرد
pābag  rā  ēč  frazend  ī  nām-burdār  nē  būd.
پابک را هیچ فرزندی که نام او را حفظ کند (نام-بردار) نبود
sāsān  šubān  ī  pābag  būd  ud  hamvār  abāg  gōspendān  bud
ساسان شبان پابک بود و همواره با گوسفندان بود
ud  az tōhmag  ī  dārāy  ī  dārāyān  būd.
و از تخمه ی دارای دارایان (داریوش) بود
andar  dušxˇadāyīh  ī  aleksander,
در دشخدایی (دش=بد  + خدا یی** – فرمانروایی ناعادلانه) اسکندر،
niyāgān  ō  verēg  ud  nihān-ravišnīh  estād,  ud  abāg  kurdagān  šubānān  raft.
نیاکان او (ساسان) روش نهان در پیش گرفتند و با شبانان کرد رفتند
(برای پنهان ماندن نسب با شبانان کرد همراه شده بودند و به شبانی پرداخته بودند)
pābag  nēdānist  kū,  sāsān  az  tōhmag  ī  dārāy  ī  dārāyān  zād  ested.
پابک نمی دانست که ساسان از تخمه ی داریوش زاده است
pābag  šab-ē  ped  xˇamn  dīd  čōn  ka
پابک شبی به خواب دید که
xˇaršēd  az  sar  ī  sāsān  be  tāft  ud  hamāg  gēhān  rōšnīh  grift.
خورشید از سر ساسان بتافت و همه ی کیهان روشنی گرفت
an  ī  šab  ēdōn  dīd  čōn  ka
دیگر شب (ایدون) چنین دید که
sāsān  ped  pīl-ē  ārāstag  ī  spēd  nišast  estād
ساسان به پیل آراسته ی سپیدی نشسته است
ud  harv  kē  andar  kišvar  perāmōn  ī  sāsān  estend,
و هر که در کشور هست پیرامون ساسان ایستاده است
namāz aviš barend,  ud  stāyišn  ud  āfrīn  hamē  kunend.
و به او نماز برند و ستایش و آفرین کنند
anī  sidīgar  šab  hamgōnag  ēdōn  dīd  čōn  ka
سه دیگر شب (شب سوم) همانگونه چنین دید که
ādar farrōbāy, gušnasp ud burzēn-mihr ped xānag  ī  sāsān  hamē  vaxšend
آذر فروبای، گشناسب و برزن-مهر (سه آتش مقدس) به  خانه ی ساسان همی وخشند (می درشخند
ud  rōšnīh  ō  hamāg  gēhān  hamē  dayend.
و روشنی به تمام کیهان می دهند
——————-
اردوان آخرین شاه اشکانی است*
در مورد واژه سازی با پیشوند «دش» می توانید اینجا را بخوانید**